Carcinoïd tumor in het maagdarmstelsel

• Carcinoïd tumoren zijn zeldzame, langzaam groeiende tumoren in het maagdarmstelsel.

• Slechts 10% van de patiënten ontwikkelt het typische carcinoïd syndroom met blozen en diarree.

• De diagnose is lastig door vage klachten en wordt vaak pas laat gesteld.

• Behandeling varieert van operatie tot hormoontherapie, afhankelijk van het stadium.

Een carcinoïd tumor is een zeldzame neuro-endocriene tumor die langzaam groeit en zich kan ontwikkelen in verschillende delen van het maagdarmstelsel. Ongeveer 55% van alle carcinoïd tumoren ontstaat in het maagdarmkanaal, met name in de dunne darm, appendix, het rectum en de maag. Zowel mannen als vrouwen kunnen te maken krijgen met deze tumoren, meestal tussen het 50e en 70e levensjaar. Door hun trage groei en zeldzaamheid blijven carcinoïd tumoren vaak lange tijd onopgemerkt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld pancreascarcinoom zijn carcinoïd tumoren minder agressief, maar kunnen ze wel tot ernstige klachten leiden door hormoonproductie.

De symptomen van een carcinoïd tumor zijn vaak vaag en worden daardoor makkelijk gemist. Veelvoorkomende klachten zijn buikpijn, diarree, een opgezette buik, misselijkheid en soms gewichtsverlies. Bij ongeveer 10% van de patiënten ontstaat het carcinoïd syndroom, waarbij blozen, aanhoudende diarree en hartklachten optreden. Deze klachten ontstaan doordat de tumor hormonen zoals serotonine aanmaakt, die in het hele lichaam problemen kunnen veroorzaken. Als je last hebt van onverklaarbaar gewichtsverlies, lees dan meer bij onverklaarbaar gewichtsverlies: alarmsignalen.

• Buikpijn en aanhoudende diarree zijn vaak de eerste signalen.

• Bij het carcinoïd syndroom kunnen ook hartklachten en blozen optreden.

• De klachten zijn meestal niet specifiek voor deze tumor.

Het stellen van de diagnose carcinoïd tumor is lastig door het vage klachtenpatroon, waardoor de tumor vaak pas laat wordt ontdekt. De arts zal meestal bloedonderzoek doen naar chromogranine A en urineonderzoek naar 5-HIAA, stoffen die verhoogd kunnen zijn bij deze tumoren. Daarnaast worden beeldvormende onderzoeken zoals een CT-scan, MRI en octreoscan ingezet om de tumor op te sporen en het stadium te bepalen. In sommige gevallen, bijvoorbeeld als er een vermoeden is op het MEN-syndroom, kan genetisch onderzoek geadviseerd worden. Ook bij klachten als aanhoudende obstipatie kan het zinvol zijn om verder te kijken, zoals uitgelegd bij obstipatie door bekkenbodemdisfunctie.

De behandeling van een carcinoïd tumor hangt af van de locatie, grootte en aanwezigheid van uitzaaiingen. Waar mogelijk wordt de tumor operatief verwijderd. Als de tumor hormonen produceert of niet geheel kan worden weggehaald, worden vaak somatostatine-analogen zoals octreotide of lanreotide voorgeschreven om de klachten te verminderen. In het geval van uitzaaiingen naar de lever kunnen technieken als embolisatie of radiofrequente ablatie worden toegepast om tumorweefsel te verminderen. Soms wordt ook chemotherapie of doelgerichte therapie ingezet. Een MDL-arts voert het onderzoek en de behandeling uit, vaak samen met een internist-oncoloog die de medicamenteuze behandeling coördineert.

De vooruitzichten hangen sterk af van het stadium bij de diagnose: bij lokale ziekte is de 5-jaarsoverleving 70-90%, maar bij uitzaaiingen daalt deze kans. Via DoctorEve kun je zorgverleners vergelijken op wachttijd en locatie. Meer informatie over leverproblemen vind je bij non-alcoholische leververvetting (NAFLD). Ook als er sprake is van een cyste in de buurt van de alvleesklier, kun je meer lezen bij pancreascyste: uitleg en steun.

Wat is het verschil tussen een carcinoïd tumor en andere darmtumoren?

Carcinoïd tumoren zijn langzaam groeiende neuro-endocriene tumoren die hormonen kunnen produceren, terwijl andere darmtumoren meestal sneller groeien en dit niet doen. Ook ontstaan carcinoïd tumoren vaak in de dunne darm of appendix. De behandeling en prognose verschillen hierdoor.

Kun je genezen van een carcinoïd tumor?

Genezing is mogelijk als de tumor volledig operatief verwijderd kan worden en er geen uitzaaiingen zijn. Bij uitzaaiingen is controle van de klachten en remming van de ziekte het doel. De overleving is sterk afhankelijk van het stadium bij diagnose.

Welke bijwerkingen hebben somatostatine-analogen?

Somatostatine-analogen kunnen bijwerkingen geven zoals buikpijn, diarree, galstenen en soms een hogere bloedsuiker. Niet iedereen krijgt deze klachten. Je arts bespreekt de risico's en voordelen met je.

Wanneer is genetisch onderzoek zinvol bij carcinoïd tumoren?

Genetisch onderzoek is zinvol als er een verdenking bestaat op het MEN-syndroom of als er meerdere familieleden zijn met vergelijkbare tumoren. Dit onderzoek kan erfelijke aanleg aantonen. Je specialist beoordeelt of dit bij jou nodig is.